Efes Antik Kenti Celsus Kütüphanesi

Efes Antik Kenti Celsus Kütüphanesi Tarihi

Efes Kenti, antik tarihin en önemli felsefe ve kültür merkezlerinden birisiydi. Şehir ilk olarak Atina Kralı Androklos tarafından kurulmuş ve Ege’de konuşlanmış olan İyonya şehir-devletlerinden biri olarak varlık göstermişti. İşlek bir liman kenti olduğu için hızla gelişen ve zenginleşen Efes, yüzyıllar boyunca önemli bir cazibe merkezi oldu.

Sırasıyla Lidya Krallığı, Pers İmparatorluğu, Büyük İskender, Diadoklar ve Roma İmparatorluğu egemenlikleri altında yaşayan Efes Kenti, muhteşem bir tarih ve kültür birikimine sahip olmuştur.

Efes Antik Kenti, Selçuk, İzmir

Efes Antik Kenti, Selçuk, İzmir

Efes Antik Kentinde Roma Dönemi

Efes Antik Kenti, altın çağını Roma İmparatorluğu’na bağlı olduğu 1. Ve 2. Yüzyıllarda yaşamıştır. Bu dönemde Roma İmparatorluğu’nun Asya Eyaletleri Başkenti gibi bir ünvana sahip olan Efes, Roma mimarisi ile tekrar imar edilir.

Romalıların hukuk, mimarlık ve mühendislikteki başarıları, onları güçlü imparatorluk yapan başlıca etkenlerdi. Gittikleri yerlere su kemerleri, mahkeme ve hükümet binaları, yollar yapan Roma, bu şekilde eyaletlerini kalkındırırdı.

Efes’in en müreffeh dönemi Nerva-Antonine Hanedanı’na bağlı olan Evlatlık İmparatorlar döneminde yaşanmıştır. Bu beş büyük imparatordan Hadrian, Efes Antik Kenti’nin limanını temizletir ve kenti ihya eder. Kütüphane de onun hükümdarlık yıllarında inşa edilir.

Efes Antik Kentinde Roma Yapısı Hadrian Tapınağı

Celsus Polemaeanus Kimdir?

Celsus Polemaeanus, beş büyük imparatordan Trajan isimli imparatorun döneminde Roma İmparatorluğu’nda varlıklı ve güçlü bir senatördü. Siyaset basamaklarını hızla tırmanan Celsus, Roma İmparatorluğu’nun Asya Valisi oldu ve nüfuzunun doruğuna erişti.

Celsus Kütüphanesi

Celsus Kütüphanesi, Selçuk, İzmir

Celsus Kütüphanesi’nin Ne Zaman Yapıldı?

Oğlu Tiberius Julius Aquila, babasının adını Asya vilayetlerinde ölümsüzleştirmek için, Asya Eyaletlerinin Başkenti olan Efes’te onun onuruna Celsus Kütüphanesi’ni inşa eder.

Celsus, 114 yılında vefat ettiğinde, kendi onuruna yapılmakta olan kütüphanenin batı kanadında bir yere defnedilir. Kütüphanenin inşaatı ise 117 yılında tamamlanır.

Celsus Kütüphanesi Mimarisi

Celsus Kütüphanesi, antik çağdan kalan en büyük üçüncü kütüphane olarak kayıtlara geçmiştir. Efes Antik Kenti’ndeki arkeolojik kalıntılar arasında en belirgin tarihi eserdir.

Celsus Kütüphanesi, kent merkezi olan Agora’ya çok yakın bir yerde, Kuretler Caddesi olarak bilinen Efes şehrinin ana caddesi üzerinde inşa edilmişti. Kitaplıkta, ilk inşa edildiği dönemde 12.000 el yazması parşömen tomarı bulunmaktaydı. Bu eserleri nemden ve sıcaktan korumak için, dış ve iç duvarlar arasında yaklaşık 1 metrelik bir boşluk bırakılmıştı.

Kütüphane binasının olduğundan büyük ve heybetli görünmesi için bazı mimari hileler kullanılmıştı. Bu ustaca rötuşlar, heybetli sütunlar ve heykellerle süslü bina cephesinde yoğunlaşır.

Celsus Kütüphanesi Mimarisi

Celsus Kütüphanesi Mimarisi

Efes Celsus Kütüphanesi Heykelleri

Celsus Kütüphanesi’nin en etkileyici kısmı olarak tasarlanan ön cephesi, günümüzde net olarak gözlenebilmektedir.  Ön cephenin en vurucu ögeleri olan devasa sütunların arasına muhteşem sanat eserleri (heykeller) konumlandırılmıştır.

Sütunlar arasındaki kaidelerin üzerinde yerleştirilmiş 4 adet kadın heykeli antik heykel sanatının nadide örnekleridir. Bu heykeller Bilgelik (wisdom), Bilgi (knowledge), Zeka (intelligence) ve Erdem (virture) gibi Antik Çağın önem verdiği değerleri temsil eder.

Celsus Kütüphanesi’nde Erdem’in Simgesi Heykel

Celsus Kütüphanesi Heykelleri

Kütüphanenin Yıkılması

Celsus Kütüphanesi, M.S. 262 yılındaki büyük depremde büyük zarar görmüştür. Ne yazık ki, içindeki kıymetli el yazmalarının hepsi depremin sebep olduğu karmaşada yok olmuştur. Kütüphanenin ön cephesi büyük bir şans eseri ayakta kalmış ve günümüze kadar ulaşmıştır.

Celsus Kitaplığı, Artemis Tapınağı ile birlikte Efes’in en büyük cazibe merkezleridir. Artemis Tapınağı’ndan geriye kayda değer bir şey kalmadığı için, Efes Antik Kenti’ni simgeleyen birçok fotoğrafta Kitaplık ön plandadır.

Efes Antik Kenti İzmir ilinin Selçuk ilçesinde bulunmaktadır ve ülkemizdeki en popüler arkeolojik eserdir. Doğu Akdeniz’in en iyi korunmuş Yunan-Roma mirası antik kenti olan Efes, Ayasofya ile birlikte Türkiye’nin en çok ziyaret edilen müzesidir.


Önerilen Yazılar: 

Efes Antik Kenti Hakkında Bilgi

Serhat Engul